Josef Sudek (1896-1976)Ο «ποιητής της Πράγας» Αυτός είναι ο τίτλος που έδωσαν στον μεγάλο φωτογράφο.
Τον αξίζει αυτόν τον τίτλο ο Sudek. Τον κέρδισε με απίστευτη επιμονή και αγάπη για την ζωή.
Σήμερα θα ασχοληθούμε με τον μεγάλο δάσκαλο , ο οποίος πέρα από τα φωτογραφικά μαθήματα , θα μας δώσει και μαθήματα ζωής.
Ο Sudek γεννήθηκε το 1896 σε μικρό χωριό έξω από την Πράγα.
Υπήρξε κακός μαθητής. Οι φίλοι του τον πείραζαν και του έλεγαν πως «
είτε θα καταλήξει στην αγχόνη , είτε θα γίνει βοσκός»
Αποφασίζει να γίνει βιβλιοδέτης και στα δεκαεπτά του χρόνια αποκταει το σχετικό δίπλωμα. Παράλληλα αρχίζει να ασχολείται και με τη φωτογραφία.
Έχει βγάλει κάπου 150 φωτογραφίες με μια μικρή μηχανή όταν τον καλούν στον στρατό. Ο Sudek είχε την ατυχία να πάει στρατιώτης στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο.
Λίγο αργότερα , στο Ιταλικό μέτωπο , χάνει όλο το δεξί του χέρι.
Δεν παραπονέθηκε ποτέ για αυτό. Αντιθέτως είπε : «Ευτυχώς που έχασα το χέρι μου. Θα ήταν πολύ χειρότερα αν είχα χάσει το κεφάλι μου»
Ο Sudek ήταν ένας άνθρωπος απλός. Πάντα με χιούμορ και καλή διάθεση.
Από την άλλη δεν εξωτερίκευε τα βαθύτερα αισθήματα του. Για αυτά φρόντιζαν οι φωτογραφίες του.
Γυρνάει λοιπόν από τον πόλεμο , και ανάπηρος πια , δεν είναι δυνατόν να συνεχίσει να ασχολείται με την βιβλιοδεσία. Την εγκαταλείπει και στρέφεται αποκλειστικά στη φωτογραφία.
Το 1922 γίνεται δεκτός στη σχολή γραφικών τεχνών για να σπουδάσει φωτογραφία.
Τρία χρόνια αργότερα , ιδρύει μαζί με άλλους δυο φίλους του , την «Ένωση Τσεχικής Φωτογραφίας»
Μιλάω πολύ για τον Sudek ε ?
Να με συγχωρείτε , αλλά είναι για μένα ο,τι πιο σημαντικό συνάντησα στη φωτογραφία. Έχω μελετήσει πολλά χρόνια το έργο του. Μην περιμένετε να νιώσετε τον Sudek με μια «πρώτη ανάγνωση» . Είναι ιδιαίτερα εσωτερικός
Κάποια στιγμή λοιπόν , ιδρύεται στην Πράγα μια ένωση καλλιτεχνών , η οποία μεταξύ άλλων , εκδίδει ένα περιοδικό , το οποίο φιλοξενεί φωτογραφίες του Sudek.
Εκεί δημοσιεύει φωτογραφίες από τον καθεδρικό ναό της Πράγας.
Οι φωτογραφίες αρέσουν και ο αγαπητός μας Sudek γίνεται διάσημος.
Ας κάνουμε μια παρένθεση εδώ. Ο Sudek είχε την τύχη να παρακολουθήσει – φωτογραφικά- το τελείωμα του χτισίματος του ναού.
Ο καθεδρικός είχε ξεκινήσει να χτίζεται το μεσαίωνα και ολοκληρώθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα. Έτσι ο Sudek πέτυχε μια σπάνια ατμόσφαιρα. (πέντε χρόνια φωτογράφιζε το ναό.)
Οι φωτογραφίες του είναι υπέροχες.
Αποφάσισα να πάω στην Πράγα , αμέσως μόλις είδα την παρακάτω φωτογραφία
Δεν είναι υπέροχη ?
Αστείο που μου φάνηκε , όταν πάτησα το πόδι μου στον Αγιο Βίτο αυτό που αντίκρισα ! Πήγα για να συναντήσω αυτή τη «μαγεία» που βλέπετε παραπάνω και συνάντησα .... τι άλλο ? Χιλιάδες τουρίστες , όπως ήμουν και εγώ άλλωστε.
Ήταν μεγάλη η συγκίνηση μου όμως , κι άρχισα να τραβάω μικρές λεπτομέρειες του ναού , βγάζοντας έξω από το πλάνο μου τις ορδές των τουριστών.
Το 1933 , ο Sudek κάνει την πρώτη ατομική έκθεση και από εκεί και πέρα ακολουθούν πλήθος εκθέσεων , μέσα και έξω από την πατρίδα του. Ο Sudek γίνεται παντού γνωστός. (υπόψη πως βγήκε από τη χώρα του μόνο μια φορά , για να κάνει ένα ταξίδι στην Ευρώπη)
Όμως τον Sudek τον κυνηγάει ο πόλεμος. Έρχεται και ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος. Έρχεται και η γερμανική κατοχή της Τσεχοσλοβακίας.
Ο Sudek «αποτραβιέται»
Βάζω εισαγωγικά στη λέξη «αποτραβιέται» , γιατί κάπου εκεί διακρίνουμε μια στροφή εσωτερική. Βέβαια , πρακτικοί λόγοι τον αναγκάζουν να ασχοληθεί με μικρές σκηνές από το σπίτι του , από τις αυλές φίλων του , ή με νεκρές φύσεις.
Αυτό που με μάγεψε στον Sudek (κάτι το οποίο προσπαθώ χρόνια να μιμηθώ) , είναι η ικανότητα του να αναδεικνύει την μυστική ζωή των πραγμάτων.
Η ικανότητα του να μεταμορφώνει τα άψυχα αντικείμενα σε κάτι σημαντικό.
Δεν είναι καθόλου απλό αυτό. Ο σκοτεινός και εσωτερικός φωτογράφος , μελέταγε για ώρες τα αντικείμενα που φωτογράφιζε.
Είπε κάποτε (αναφερόμενος στον φίλο του Ruzicka)
«
Εκείνη την εποχή δεν ήξερα ακόμα ότι όλο το μυστήριο έγκειται στα σκοτεινά μέρη, στις σκιές. Ο Ruzicka μού έλεγε συχνά: να εκθέτεις για τις σκιές, τα υπόλοιπα έρχονται μόνα τους. Είχε δίκιο. Αλλά δεν ήξερα ακόμα με ποια τεχνική θα μπορούσα να το κατακτήσω αυτό».
Έλεγε επίσης :
«
Τα πάντα γύρω μας, είτε ζωντανά είτε άψυχα, μπορούν να προσλάβουν στα μάτι ενός τρελού φωτογράφου ποικίλες όψεις, έτσι που ένα φαινομενικά άψυχο αντικείμενο, ζωντανεύει μέσα από το φως ή από το περιβάλλον του. Κι αν ο φωτογράφος έχει λίγο μυαλό στο κεφάλι του, τότε ίσως μπορεί να συλλάβει κάτι απ’ όλα αυτά. Υποθέτω ότι αυτό είναι που ονομάζουμε λυρισμό».
Σίγουρα θα έχει συμβεί και σε σας. Να βρίσκετε δηλαδή κάποτε , κάποιον καλλιτέχνη που έχει πει πριν από σας , όλα αυτά που ενστικτωδώς πιστεύατε.
Εγώ το βρήκα στον Sudek.
Πόση εντύπωση μου έκανε η παρακάτω φράση του
«
Πιστεύω πολύ στο ένστικτο. Είναι λάθος να το αποκοιμίζουμε προσπαθώντας να γνωρίζουμε τα πάντα».
Αχ , σε δυο γραμμές πόσα πράγματα είπε αυτός ο απλός άνθρωπος.
Στις φωτογραφίες του μεγάλου δασκάλου , σπανίως συναντάμε ανθρώπους.
Αυτό δεν ήταν ακριβώς επιλογή του.
Ο Sudek δούλευε με βαριές μηχανές . Έβαζε το πιο κλειστό διάφραγμα που είχε και περίμενε με τις ώρες να βρει το κατάλληλο φως
Ο ίδιος έλεγε γελώντας
«
Γι αυτό δεν υπάρχουν άνθρωποι στις φωτογραφίες μου. Ακόμα και αν υπάρχουν μερικοί στην αρχή, ώσπου να τελειώσω τη λήψη έχουν πια φύγει».
Νατος ο Sudek
Να και το γραφείο του (έτσι για να παρηγοριόμαστε μερικοί-μερικοί) :-)
Έχω πει ήδη πάρα πολλά και μάλλον πρέπει να σταματήσω κάπου εδώ.
Για κάθε άνθρωπο που ασχολήθηκε με κάποια τέχνη , υπήρξε μια καθοριστική στιγμή. Για μένα , αυτή η καθοριστική στιγμή , ήταν η στιγμή που αντίκρισα την παρακάτω φωτογραφία.
Ήταν αυτή που με έκανε να ασχοληθώ σοβαρά (λέμε τώρα) με την φωτογραφία.
Ήταν αυτή που μου αποκάλυψε πως πίσω από αυτά τα φαινομενικά απλά που βλέπουμε γύρω μας , υπάρχουν πολύ βαθύτερα πράγματα που αξίζει να νιώσουμε .
Όχι δεν είμαι τρελός. Αυτή είναι μια σπουδαία φωτογραφία κι ας μην είναι προφανές.
Είναι από αυτές που λειτουργούν μέσα μας με τα χρόνια.
Τον αγαπάω πολύ τον Sudek και δεν μπορώ να αρκεστώ σ’ αυτές τις λίγες φωτο.
Έφτιαξα λοιπόν μια gallery με 30 φωτογραφίες του τις οποίες μπορείτε να χαζέψετε στο παρακάτω link
http://www.dpgr.gr/manlyk/sudek/ Αξίζει τον κόπο να αφιερώσετε λίγο χρόνο στις φωτογραφίες του.
Ακόμα κι αν δεν σας πουν τίποτα με την πρώτη ματιά , είμαι σίγουρος πως θα σας επηρεάσουν υπογείως. Με ένα ευεργετικό τρόπο που δεν μπορώ να εξηγήσω.
Όταν ήμουν στην Πράγα , έψαχνα στα βιβλιοπωλεία , οτιδήποτε σχετικό με τον Sudek. Μεταξύ άλλων , βρήκα ένα βιβλίο με φωτογραφίες του ιδίου του φωτογράφου. Πρέπει να τον έχουν φωτογραφήσει διάφοροι φίλοι του την ώρα της «δουλειάς»
Είναι στα τσέχικα και δεν καταλαβαίνω λέξη.
Περιέχει όμως μερικές πολύ όμορφες φωτογραφίες του γλυκύτατου Sudek.
Έφτιαξα και για αυτό μια μικρή gallery που περιέχει κάπου 10 φωτογραφίες.
Μπορείτε να τις χαζέψετε στο
http://www.dpgr.gr/manlyk/sudek/book_for_sudek/ Τα συγχαρητήρια μου σε όποιον έχει φθάσει εδώ κάτω !
Με τόση υπομονή και επιμονή .... θα πάει μπροστά.
Ελπίζω να σας άρεσε ο Ποιητής της Πράγας.
Υ.Γ. Δεν χρειάζεται νομίζω να διευκρινίσω τι εννοούσα για τα «μαθήματα ζωής» που μας δίνει ο Sudek. Κοιτάξτε λίγο την gallery με τις φωτογραφίες του ίδιου και θα καταλάβετε αμέσως. Το να βλέπεις αυτόν τον άνθρωπο με το ένα χέρι , να φορτώνεται όλα αυτά τα σύνεργα και να φωτογραφίζει μέχρι τα βαθιά γεράματα , αποτελεί το καλύτερο μάθημα ζωής.
Υ.Γ2. Αν και θα το αναφέρω παρακάτω «στις πηγές μου» , θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα την αγαπητή Γκλόρυ Ροζάκη , γιατί χωρίς το εξαίσιο άρθρο που έγραψε τον χειμώνα του 96 στο περιοδικό «Φωτοχωρος» σχετικά με τον Sudek , εγώ δεν θα είχα γράψει ούτε τα μισά από όσα έγραψα.
Για να γραφτεί το παραπάνω μήνυμα , χρησιμοποιήθηκαν κυρίως τα παρακάτω :
1) Josef Sudek “Poet of Prague” εκδόσεις “Aperture”
2) Josef Sudek “Through the eyes of photographers”
3) Περιοδικό Φωτοχωρος , άρθρο της Γκλόρυς Ροζάκη
